Kutlu Adalı cinayetinin perde arkası: Bir manastır baskını ve bir aydının katli

“Son dakika. St. Barnabas’a silahlı baskın. Maskeli ve silahlı bireyler, ikona müzesindeki üç nöbetçiyi saf dışı edip bir odaya kilitledi. Trilyonlarca liralık ikonaların korunduğu tarihi müzeden nelerin çalındığı bilinmiyor. Aziz Barnabas’ın müze dışında bulunan mezarı kazıldı. 12 basamak aşağıya inildi. Bu sabahın erken saatlerinde kadar hiçbir resmi makam açıklama yapmadı.”

Kıbrıs’ta yayın yapan Kıbrıs gazetesi bu haberi yayımladığında, takvimler 16 Mart 1996 gününü gösteriyordu. Gazetenin ‘son dakika’ gelişmesi olarak yansıttığı haber, 14 Mart 1996 perşembe günü gece saat 19:00’dan saat 23:00’a kadar dört saat süren bir olayı anlatıyordu. 10’dan fazla kuşkulu iki beyaz Renault Toros, bir kırmızı Isuzu Jeep ve bir Vitara marka araçla, Hıristiyan Ortodokslar için büyük değer arz eden Aziz Barnabas Manastırı’nı basıp, tarihi yeri koruyan bekçileri etkisiz hale getirdi. Baskın bilgisi 15 Mart 1996 sabahı, yani olayın yaşanmasından saatler sonrasında KKTC polisine bildirildi.

‘BÜYÜK SAVAŞ GANİMETİ’ ARGÜMANI

Manastır baskınının gündeme yansımasıyla bir arada Kıbrıs’ta kulaktan kulağa kıymetli bir tez dolaşmaya başladı. Buna nazaran, 1974 Savaşı’na katılan bir binbaşı ‘Rumların konutundan, kilisesinden, bankasından, kuyumcusundan ganimet olarak toplanan altın, gümüş, elmas, pırlanta üzere mücevherleri St. Barnabas’ın mezarının olduğu mağaraya gömdürmüştü’… 1974 sonrasında generallik rütbesine yükselen ve emekli olan askeri yetkili, yıllar sonra kelam konusu olayı birtakım kuşkulu şahıslarla paylaşmış, sonrasında da bu büyük soygun gerçekleşmişti.

Büyük ‘savaş ganimeti’nin gizli olduğu öne sürülen Aziz Barnabas Manastırı 1974 sonrasında İkona Müzesi’ne dönüştürülmüş, Hıristiyanlık için büyük kıymet taşıyan ikonalar ve eserler burada muhafaza altına alınmıştı.

DÖRT KRİTİK SORU

Kıbrıs Türk basını, bilhassa muhalif mahallî basın, günlerce Aziz Barnabas baskını üzerinde durdu. Büyük soyguna değer atfeden ve gerisinde devlet güçlerinin parmak izini arayan basın kuruluşlarının başında, Kıbrıs Türk solunun değerli gazetesi Yeni Sistem ve bu gazetede haftanın üç günü köşe yazıları yayımlanan Kıbrıslı düşünür, şair, araştırmacı ve gazeteci Kutlu Adalı geliyordu.

Yeni Sistem, büyük baskından üç gün sonra dört kritik soru yöneltti: Bir orduyu anımsatacak biçimde çağdaş silahlı 15 kişi nasıl elini kolunu sallayarak müzeye girip çıktı? Baskını gerçekleştirenlerin kullandığı beyaz Renault Toros’un Sivil Savunma Teşkilatı’na ilişkin olduğu gerçek muydu? Kıymet biçilmez ikonlara dokunmayan baskıncılar, mezara 1974’te gömülen mücevherleri mi arıyordu? Polisin olayla ilgili soruşturma başlatmadığı gerçek muydu?

MENDİ İLE RESTLEŞME

Kıbrıs Rum tarafının büyük baskınla ilgili olarak devreye Birleşmiş Milletler ile memleketler arası kamuoyunu soktuğu bir ortamda, Adalı aylar boyunca, son nefesine dek üstteki soruların yanıtını aradı. Büyük baskınla ilgili yazılarında ‘derin devlet’ ile ‘silahlı kuvvetlere’ dikkat çekti. Kıbrıslı düşünürün bu vurgusu, 1996 ortalarında Kıbrıs Türk Sivil Savunma Teşkilatı’nın (KTSST) başkanlığını yürüten Korgeneral Galip Mendi’nin yansısını çekti.

Adalı cinayetinin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nde (AİHM) ele alınışı sırasında tabir veren Mendi, 2000 yılında Kuzey Kıbrıs Güvenlik Kuvvetleri Kumandanı vazifesine getirildi. 2015 yılındaysa Jandarma’nın bir numaralı ismi pozisyonuna yükseldi. 15 Temmuz 2016’daki başarısız darbe teşebbüsünde darbeci askerlerce alıkonulan Mendi, 2016 Yüksek Askerî Şura kararları ile yaş haddi nedeniyle emekli edildi.

DENKTAŞ’IN YAKIN MESAİ ARKADAŞI

Aziz Barnabas baskınından Mendi’nin komutasındaki Kıbrıs’ta konuşlu askeri üniteleri sorumlu tutan Adalı, 1935 yılında Lefkoşa’da dünyaya gelmişti. Çocukluk ve ergenlik yıllarını ailesiyle birlikte Antalya’da geçiren Adalı 1954’te Kıbrıs’a döndü. Adaya döner dönmez Kıbrıslı Türklerin tarihi başkanlarından Rauf Denktaş’ın öncülüğündeki birçok kuruluşta misyon aldı. 60’lı ve 70’li yılların başlarında Denktaş’a yakın durdu ve Kıbrıslı Türk önderin özel kalem müdürlüğünü üstlendi.

MENDİ İLE KKTC HÜKÜMETİNİ SUÇLADI

1974 yılından sonra Denktaş’ın siyasi çizgisini benimsemeyen Adalı, muhalif basın yoluyla görüş ve fikirlerini kamuoyuyla paylaştı. Birebir süreçte kendisini edebiyata, şiire ve araştırma ve köşe yazılarına adadı. 1996’nın ortalarındaysa, dikkatini Aziz Barnabas baskınında Türkiye ve Kıbrıs’taki derin devlet ile askeri vesayet rejiminin oynadığı role odaklandırdı. Adalı, baskınla ilgili olarak Mendi ile bir arada devrin KKTC hükümetini de suçladı.

AİHM’E TAŞINAN SUİKAST

Bu suçlamaları evvel Yeni Tertip gazetesine yönelik tehdit iletileri, akabinde da, 6 Temmuz 1996’da her detayı ‘profesyonel’ bir halde düzenlenmiş olan suikastıtakip etti. Suikast Kıbrıs’ın genelinde ve Türkiye’de büyük yansılara neden oldu. Eşi İlkay Adalı suikastı AİHM’e taşıdı ve Türkiye’ye karşı dava açtı. Türkiye, Avrupa İnsan Hakları Mukavelesi’nin dokuz unsurunu (2, 3, 6, 8, 10, 11, 13, 14 ve 34) ihlal etmekten suçlandı. Temel suçlama, Kutlu Adalı’nın eleştirel yazıları ve muhalif siyasi görüşlerinden dolayı Türkiye’nin KKTC’deki uzantıları tarafından öldürüldüğü istikametindeydi.

Sekiz yıl süren davanın sonunda, AİHM cinayetin bir ‘devlet işi’ olduğu savının ‘hiçbir kuşkuya yer vermeyecek biçimde’ ortaya konulamadığı lakin altıya karşı bir oyla (aleyhte oy kullanan yargıç İstek Türmen oldu), Türkiye’nin, Adalı’nın öldürülmesinin gerisindeki nedenleri gereğince araştırmadığı sonucuna vardı.

Adalı suikastı artık, Sedat Peker’in açıklamalarıyla bir arada tekrar gündeme taşınmış durumda.

SERDAR DENKTAŞ: SORUŞTURMA İÇİN ‘DEVAM ETTİRMEYİN’ DENDİ

Rauf Denktaş’ın oğlu, Kıbrıslı Türk siyasetçi Serdar Denktaş, Peker’in son açıklamaları hakkında “Kıbrıs’ta o periyot Türkiye tarafından direkt yahut Türkiye eliyle bir şey yapıldığında çok fazla sorgulanmazdı, bir bildiği var diye. Birçok olayın içeriğiyle ilgili Kıbrıs’ta kimsenin bilgisi ve haberi yoktur” sözlerini kullandı. Sözcü gazetesinden İsmail Saymaz’a konuşan Denktaş, “Aziz Barnabas’tan ne alındı, mağarada ne vardı; bütün bunlar bizim açımızdan yanıtsız. Bilgimiz olmayan hususlar. Niçin? Zira fiilen askerin karıştığı olaydı. Soruşturma durduruldu. ‘Devam ettirmeyin’ dendi. Ne vardı, ne alındı, kime götürüldü; Kıbrıs’ta hiçbir makamın bilgisinde değil” dedi. Denktaş ayrıyeten, Adalı cinayetiyle ilgili olarak KKTC’de kurulması düşünülen Araştırma Komisyonu’nun elde edeceği mümkün sonuçla ilgili olarak da karamsarlığını paylaştı.

Adalı cinayeti devrinde başbakan yardımcısı komunda olan eski KKTC cumhurbaşkanı Mehmet Ali Talat ise “Askeri vesayetin çok ağır bir biçimde yaşandığı ve hissedildiği günlerdi. Bu olayda bizim polis teşkilatımızın bağımsız formda araştırma yapması son derece zordu” dedi. Talat ayrıyeten, “Kutlu Adalı’nın öldürüldüğü devirde bu üzere olayların faili meçhul kalmasının adeta zarurî olduğu” bildirisini da verdi.

ADALI’NIN SON YAZISI

Denktaş ile Talat’ın son açıklamaları zihinlere, Adalı’nın öldürülmesinden 48 saat evvel Yeni Düzen’deki köşesinde dillendirdiği görüşleri getirdi. “Sopa ve Sıpa” başlıklı yazısında Kıbrıslı düşünür şunları vurguluyordu: “Anavatan-Yavruvatan siyasetlerinden vazgeçmeliyiz. Bu siyasetin ruhunda acındırma vardır, acizlik vardır, sızlanma vardır, dilenme vardır, tembellik vardır, kolaycılık vardır, hazırlopçuluk vardır. Ana göğsünden sütü, emme basma tulumba üzere emerek sömürme vardır, baskı vardır, sopa vardır, ancak kişilik kimlik, gurur, onur yoktur.”