Kesin interneti: Muktedirlerin yeni etkin önlem arayışı

İnternet, 21. yüzyılda bütün dünyanın hudut sistemi haline geldi desek abartı olmaz. Alışveriş, cümbüş, öğretim, rastgele bir bilgiye erişim yahut dağıtım için kritik kıymete sahip teknolojik altyapının özünü oluşturur.

Dünyanın farklı bölgelerinde de internet, farklı taleplerle günlük hayatta bizimle birlikte yaşıyor. Dünyanın bir tarafında internet kontağı olmayan aygıtlar ve eşyalar artık demode sayılırken yahut erişimin suratı tartışılırken dünyanın öteki tarafındaki beşerler, en kolay manasıyla internete erişebilmenin, ona sahip olabilmenin peşinde. Türkiye’deki bizler de kendimizi bazen bir tarafta bazen öteki tarafta hissediyoruz. Dünya geneline nazaran internete erişimimiz teknik manada sıkıntılı olmasa da toplumsal yahut politik kriz anlarında bir anda kendimizi ülkenin soğuk gerçekliğiyle sınanır halde buluyoruz.

İnternetle toplumlar, ekonomik ilgiler değişirken politik hareketler ve insanların kendilerini tabir etme kanalları da değişiyor. Paylaşılan bilgiler, toplumsal talepler ve daha bir sürü şey internet vesilesiyle görünür oluyor. Zımnî devlet evraklarının sızdırılmasından kuşkulu ölümlerin üstüne gidilmesine kadar toplumu ilgilendiren taleplerin filizlendiği alanları internet var ediyor.

Elbette internetin getirdikleri herkes için her vakit avantajlı olmayabiliyor. Bilhassa toplumsal, siyasal düzlemde düşünecek olursak da legal olan/olmayan hükümetler ile çıkar kümeleri bilginin süratli yayılmasından vakit zaman rahatsızlık duyuyorlar. Bu rahatsızlık düzeyi bazen o denli bir noktaya geliyor ki gücü -meşru yahut değil- elinde bulunduranlar, karşılarına çıkanların sesini kesmek için birinci tedbir olarak artık interneti kesme yahut yavaşlatmayı, alacakları olağan önlemlerin birinci sırasına yazıyor.

Demokrasi kültürü zayıf yahut hiç olmayan ülkelerde toplumsal yahut siyasal muhalifleri önlemenin yeni aktif yolu artık internetten geçiyor. Evvelki yüzyıllardan süzülüp gelen klasik baskı ve sindirme prosedürlerinden vazgeçilmemiş olsa da internet kısıtlamaları çoktan listeye eklendi.

Dünya çapında internet erişimlerindeki kesintileri araştıran sivil toplum kurumu NetBlocks’un 2021’de raporladığı kısıtlama ve erişim engellerinden kimileri şöyle:

Uganda’da 13-18 Ocak ortasında, Uganda telekomünikasyon otoritesinin buyruğuyla başkanlık ve meclis seçimleri mühletince ülke çapında internet erişimi engellendi.

Rusya’da muhalif başkan Alexei Navalny’e dayanak için düzenlenen şovlar devam ederken 23 Ocak’ta Moskova ve St. Petersburg’da 6 saatlik internet kesintisi yapıldı.

Myanmar’da 2 Şubat’taki askeri darbeden sonra protesto şovları dozunu giderek artırırken darbeci cunta birkaç gün içinde Facebook, Instagram, Messenger, Twitter ve WhatsApp’a erişimi kısıtladı. Darbe aykırısı şovların azalmaması üzerine de taşınabilir internet erişimini büsbütün kesti. 50 günden uzun müddettir taşınabilir data kullanılamıyor. Ortak kablosuz ağlar ve ağ genişliklerinde de ağır kısıtlamalar devam ediyor.

İran’ın güneydoğusundaki Sistan ve Belucestan eyaletlerinde, hükümete karşı artan hareketler münasebetiyle 27 Şubat’ta başlayıp 4 gün süren bölgesel internet kısıtlaması rapor edildi.

Kongo Cumhuriyeti’nde başkanlık seçimleri sebebiyle 21 Mart’ta ülke çapında internet kesildi. Kesinti 3 gün sürdü. Başkanlık seçimini tekrar Sassou Nguesso kazandı. Muhalefet başkanı öldürüldü.

Hindistan İçişleri Bakanı’nın Bangladeş ziyareti esnasında, ülkede 2 gün boyunca Facebook ve Messenger’a erişim engelledi. Bakan’ın ziyareti, başşehir Dakka’da protestolara sebep olmuştu.

Kolombiya’da yeni vergi düzenlemesine dair başlayan protestoların akabinde 5 Mayıs itibariyle Cali bölgesinde internet erişimi konusunda vakit zaman önemli meseleler yaşandığı rapor edildi.

***

2021’in şimdi birinci yarısı bitmeden dünya çapında politik temelli internet kısıtlamalarının kısa tarihçesi bu türlü görünüyor. İnternetin açma kapama düğmesini elinde tutanlar, bir yandan ülkelerinde yaşananların dünyaya aktarılmasını engellemek isterken öteki yandan da protestocuların organize olmamaları için bu anti demokratik harekete girişmekten çekinmiyorlar.

Tıkadıkları sağlıklı bağlantı altyapısı sebebiyle yangının üstüne ateş döküp, hiç olmadık dezenformasyonların yeşermesiyle tansiyon de canı yanan insan sayısı da artıyor. İnternete erişimin temel bir insan hakkı olduğundan bahsetmek isterdim lakin üstteki örnek olayların birçoklarında protestocuların hayat hakkının dahi ihlal edildiğini düşünüce şimdilik bu kadarını anlatmakla yetiniyorum.